Ad van Pelt
Skip Navigation Links rgels - ieuwkoop - Hervormde Kerk

Het orgel van de Hervormde Kerk te Nieuwkoop

Orgels en organisten van de Hervormde Kerk te Nieuwkoop vanaf 1874
De geschiedenis van het orgel in de Hervormde Kerk te Nieuwkoop gaat terug tot circa 1740. Het instrument werd in eerste aanleg waarschijnlijk gebouwd door Peter Weidtman junior. Soms wordt de naam geschreven met dubbel n, dus als Weidtmann. Waar het orgel oorspronkelijk heeft gestaan, is niet bekend. Vermoedelijk in de omgeving van Ratingen. Andere Weidtman-orgels staan immers ook in die regio (o.a. Krefeld, Hoerstgen, Dillingen).
Het heeft vermoedelijk in een vrij grote dorps- of stadskerk gestaan. Mogelijk heeft men het rond 1810 te koop aangeboden, omdat men het fraaie orgel te klein vond en de voorkeur had voor een groter instrument. Hoe dan ook, het werd in 1813 geplaatst in de Hervormde Kerk te Heino. In 1874 werd het overgeplaatst naar Nieuwkoop door Hermanus Knipscheer III, de zoon van Hermanus Knipscheer II, die onder meer ook een orgel bouwde voor de Hervormde Kerk te Nieuwveen. In 1907 werd het orgel gemoderniseerd door Martinus Vermeulen, organist van de Petruskerk te Woerden. Hij zorgde voor een nieuwe kas, verplaatste de klaviatuur naar de zijkant, breidde de manuaalomvang uit van C-c3 tot C-f3 en plaatste een Subbas 16' op een pneumatische lade achter het front. In 1962 plaatste de firma De Koff een Mixtuur 3-4 sterk. Bij de laatste restauratie in 1986 door de firma Flentrop werd een Trompet 8 toegevoegd. In 2016 werd het hoogste koor van de Mixtuur buiten gebruik gesteld, zodat het thans een Mixtuur 2-3 sterk is geworden. Dit register is veel minder scherp van klank en mengt veel beter met het totale klankbeeld. Daardoor is het registers veel beter inzetbaar tijdens concert en eredienst.

Dispositie
Manuaal C-f3:
Holpyp 8'
Prestant 8' (discant)
Prestant 4'
Fluit 4'
Nasard 3'
Octaaf 2'
Mixtuur 2-3 sterk (1962)
Trompet 8' (1986)
Pedaal C-d:
Subbas 16' (1907)

Tremulant

Pedaalkoppel


Het orgel staat een ¼-toon boven a = 440 Herz. Het orgel heeft 9 registers. Hiervan zijn de registers Holpyp 8', Fluit 4' en Nasard 3' van Weidtman. De Prestanten 8' en 4' en ook de Octaaf 2' zijn van later datum. Mogelijk geplaatst door Knipscheer.

Het aantal orgelpijpen
De registers Holpyp 8', Prestant 4', Fluit 4', Nasard 3', Octaaf 2' en Trompet 8' omvatten elk 54 pijpen.
De Prestant 8' (discant) bestaat uit 30 pijpen, de Subbas 16' bevat 27 pijpen.
De Mixtuur is momenteel 2 sterk in de baskant en 3 sterk vanaf f. In totaal bevat dit register dus (2 x 54 = 108) + 37 = 145 klinkende pijpen. 
In totaal zijn er dus (6 x 54 = 324) + 30 + 27 + 145 = 526 klinkende orgelpijpen (en 54 pijpen van de Mixtuur die buiten gebruik zijn gesteld).

Organisten in het verleden
Johannes Jacobus Poot (1921-1987) [Jan] uit Maarssen bespeelde het orgel in de Hervormde Kerk te Nieuwkoop gedurende 23 jaar, van 1964 tot zijn overlijden in 1987. Hij was in totaal 48 jaar organist.
Wil Karens-Visser was organiste van 1965 tot 2013. In 2005 vierde ze haar 40-jarig jubileum als organiste. Gedurende vele jaren was ze ook organiste van de Hervormde Gemeenten te Nieuwveen en Zevenhoven.
Henny Visscher-Roersen was organiste van 1988 tot 2012. Ze studeerde aan het Stedelijk Conservatorium te Zwolle bij Jaap Dragt. Ze was achtereenvolgens organiste te Wapenveld, Epe, Biggekerke en Vlissingen. Van 2005 tot 2007 was ze ook organiste van de Gereformeerde Kerk te Nieuwkoop. In 2007 verhuisde ze met haar gezin naar Voorhout, maar gelukkig speelt ze incidenteel nog een dienst.
Bas Verboom (geb. 1975) was organist van ca. 1997 tot 2002. Hij studeerde aan het Rotterdams Conservatorium. Thans is hij organist van de Hervormde Kerk te Haastrecht.
Joost Broere was assistent-organist sinds vanaf ca. 1998 tot ca. 2015
Marten Nap was organist vanaf ca. 1999 tot 2013.

Huidige organisten
Ad van Pelt (geb. 1960) is organist vanaf 21 oktober 2001. Hij studeerde orgel en kerkmuziek bij Kees van Houten en Jan Welmers aan het Utrechts Conservatorium en behaalde zijn diploma's in 1986. Daarnaast is hij organist van de Petruskerk en Maranathakerk te Woerden en de Oude Kerk te Huizen.
Jan-Willem Hueting (geb. 1982) is organist sinds 2002. Hij volgde onder meer orgellessen bij Ad van Pelt en Gijsbert Lekkerkerker. Hij is ook organist van de Hervormde Kerk te Harmelen.
Sjaak Warnaar (geb. 1975) is organist sinds 2002. Hij volgde in de afgelopen jaren de opleiding Kerkmusicus van de PKN en behaalde zijn diploma in 2014. Hij is bovendien organist te Bodegraven en Boskoop.
Arie van Blaaderen (geb. 1947) is assistent-organist vanaf 2004. Hij volgt regelmatig orgel- en kerkmuzieklessen bij Ad van Pelt.
Hugo van Blaaderen is eveneens assistent-organist vanaf 2004.

Orgelbouwersgeslacht Weidtman (soms geschreven als Weidtmann)

Eerste generatie - Peter Weidtman der Ältere (1647-1715) woonde en werkte in Ratingen (ca. 50 km ten oosten van Venlo). Hij was Evangelisch-Reformiert. 
Enkele orgels die hij bouwde:
1675 - Rellinghausen bij Essen, Lambertuskirche. Dit orgel is helaas niet bewaard gebleven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kerk (in 1944) geheel verwoest.
1680 - Orsoy, Ev. Kirchengemeinde. Later werd dit orgel uitgebreid met onder meer een Rugwerk. Gelukkig bleven de kas van het Hoofdwerk met daarin nog 5 registers van Weidtman bewaard.
1683 - Krefeld, Konventskirche. Krefeld is een stadsdeel van Hüls. Daarom spreekt men ook van Krefeld-Hüls. Dit orgel is in 2015 gerestaureerd voor een bedrag van 800.000 euro. Het is weer een voortreffelijke staat gebracht.
1688 - Langenberg, Ev. Kirgengemeinde. Weidtman bouwde het orgel voor 425 Reichsthaler. Omstreeks 1745 moest het orgel vernieuwd worden. Rond 1835 werd het vervangen door een ander orgel.
c.1690 - Hoorn, Noorderkerk - afkomstig uit een klooster te Tegelen. Hiervan is helaas alleen de kas bewaard gebleven. Er is er wel een fraai binnenwerk van een andere orgelbouwer aanwezig.
c.1700 - Hilversum, Lutherse Kerk - afkomstig uit Roermond, Kapel O.L.V. in 't Zand
1705 - Wühlfrath, Evangelische Kirche
1710 - Köln-Thenhoven, St. Johann Baptist. Alleen de kas is bewaard gebleven. Het orgel werd meermalen verbouwd. Thans staat er een orgel uit 1991 van de fa. Marcussen in de historische kas.
1713 - Wermelskirchen, Stadtkirche. Het orgel is later uitgebreid verbouwd, maar gelukkig is het historische front bewaard gebleven.

Tweede generatie - Thomas Weidtman (1675-1745), zoon van Peter Weidtman der Ältere. Ook hij was Evangelisch-Reformiert. Behalve "Orgelbauer" was hij ook "Ratsherr".
Hij werkte mee in het bedrijf en continueerde het bedrijf na het overlijden van zijn vader, in 1715. Hij trouwde in 1697 met Maria Christina Witten. Ze kregen 3 zoons en 4 dochters, waarvan Peter jr. en Johann Wilhelm actief werden als orgelbouwer. Thomas Weidtman werkte regelmatig voor Nederlandse opdrachtgevers. Hij beheerste op den duur zelfs de Nederlandse taal. In het boek "Het huisorgel in Nederland" van A.J. Gierveld lezen we, dat er van hem een brief in de Nederlandse taal is bewaard gebleven, waarin hij stelt dat zijn zoon Peter profijtelijke contracten heeft afgesloten te Arnhem, Middelburg en Vlissingen. In Zeeland betrof dit vermoedelijk opdrachten van particulieren. Het is niet bekend, op welke wijze de orgelbouwers Weidtman in Zeeland terecht zijn gekomen. Mogelijk door relaties in de piëtistische kring.
Hij bouwde onder meer de volgende orgels:
1718 - Amsterdam, Remonstrantse kerk
1719 - Zoutelande, waarschijnlijk oorspronkelijk voor een kloosterkerk in Limburg of de omgeving van Ratingen. Dit orgel staat thans (2016) te koop bij Consultare
1722 - Dinslaken, Evangelische Stadtkirche
1731 - Hoerstgen, Evangelische Kirche. Dit orgel is thans in zeer goede staat. Goed gerestaureerd. Het is het best bewaarde Thomas Weidtman-orgel in Duitsland.
1735 - Ratingen, Reformierte Kirche
1739 - Neukirchen, Dorfkirche
1742 - 's-Heerenberg, Hervormde Kerk. Het oude front is thans verwerkt in een groter front.
1743 - Maastricht, Waalse kerk, waarbij gebruik werd gemaakt van de kas van het vorige orgel ui 1643. Dit orgel ziet er daardoor aanmerkelijk anders uit, dan de andere Weidtman-orgels

Derde generatie - Peter Weidtman der Jüngere (3 augustus 1698 tot 11 augustus1753), zoon van Thomas Weidtman, zette vervolgens het bedrijf voort. Ook hij was Evangelisch-Reformiert.
We nemen aan, dat hij de orgelbouwer is van het orgel in Nieuwkoop. Peter was overigens niet uitsluitend als orgelbouwer werkzaam, hij bouwde ook een clavichord (1724), dat bewaard is gebleven.
Zijn broer Johann Wilhelm (1705-1760) werkte ook mee in het bedrijf en gaf er leiding aan na het overlijden van Peter in 1753, tot zijn eigen overlijden in 1760.
Orgels van Peter en Johann Wilhelm:
1744 - Nieuwdorp, Gereformeerde Gemeente
ca.1745 - Koudekerke, oorspronkelijk voor Maastricht, Jezuïtenkirche
ca.1745 - Nieuwkoop, waarschijnlijk gebouwd voor een kerk in de omgeving van Ratingen.
ca.1745 - Meliskerke, Hervormde Odulphuskerk
1749 - Kettwig, Evangelische Kirche. Het front is bewaard gebleven, maar het orgel is later sterk uitgebreid.

Meer informatie is te vinden in het boek van Jakob Germes: Die Ratinger Orgelbauerfamilie Weidtmann (1675 - 1760). - Mit einem Beitrag zur Geschichte des rheinischen Clavierbaues im 18. Jahrhundert "Das Clavichord von Peter Weidtmann d. J. 1724" von Walter Thoene. 1. Auflage. Düsseldorf. A. Henn Verlag (=Beiträge zur Geschichte Ratingens - 4. Band), 1966.


Weidtmannorgel in der Evangelischen Kirche Hoerstgen
Het orgel in de Evangelische Kirche te Hoerstgen (1731)


Het orgel in de Hervormde Kerk te Koudekerke (ca.1740)               Foto: Wim Verburg


De speeltafel van het orgel in Koudekerke                                         Foto: Wim Verburg


Het orgel in de Ev.-Kirchengemeinde te Wühlfrath (1705)

Roland Dopfer in seiner Wohnung an der Zimmerstraße – mit dem ältesten Clavichord rheinischer Provenienz. Peter Weidtman aus Ratingen baute es im Jahr 1724.
Hier het klavichord uit 1724 van Peter Weidtman, met daarbij de trotse eigenaar de heer Roland Dopfer uit Wuppertal.